دیدن شفق قطبی برای بسیاری از مسافران ایرانی یک آرزوی قدیمی است و مورمانسک در شمالغرب روسیه یکی از در دسترسترین مقصدها برای تحقق آن است. این شهر بالای مدار قطب شمال و در دل «کمربند شفق» قرار دارد؛ یعنی در شبهای صاف و تاریک، احتمال دیدن نورهای سبز و گاهی بنفش آسمان بسیار بالاست. در این راهنما توضیح میدهیم چه ماهها و چه ساعاتی بهترین زمان دیدن شفق قطبی در مورمانسک است، چه چیزهایی شانس شما را بیشتر میکند و برای سفر چه آمادهسازیهایی لازم است.
مورمانسک کجاست و چرا برای دیدن شفق قطبی مناسب است؟
مورمانسک بزرگترین شهر جهان در شمال مدار قطب شمال است و در شبهجزیره کولا، نزدیک دریای بارنتس قرار دارد. دو ویژگی، این شهر را برای شکار شفق ایدهآل کرده است:
- موقعیت جغرافیایی: مورمانسک زیر بیضی شفق قطبی قرار دارد؛ بنابراین حتی با فعالیت متوسط خورشیدی هم شفق در آسمان آن دیده میشود.
- شبهای طولانی زمستان: در ماههای سرد سال، ساعتهای تاریکی بسیار زیاد است و پنجره زمانی برای دیدن شفق طولانیتر میشود.
به لطف جریان گرم اقیانوس اطلس شمالی، بندر مورمانسک در زمستان یخ نمیزند و هوای شهر از بسیاری از نقاط همعرض خود در سیبری ملایمتر است؛ هرچند همچنان باید برای سرمای زیر صفر آماده بود.
بهترین ماههای دیدن شفق قطبی در مورمانسک
فصل شفق در مورمانسک تقریباً از اواخر شهریور تا اوایل فروردین ادامه دارد. در تابستان، آسمان قطبی تقریباً هیچوقت کاملاً تاریک نمیشود و شفق دیده نمیشود. هر بخش از فصل ویژگی خودش را دارد:
- مهر و آبان: هوا هنوز چندان سرد نیست و دریاچهها یخ نزدهاند؛ انعکاس شفق روی آب منظرهای زیبا میسازد. اما احتمال ابری بودن آسمان بیشتر است.
- آذر تا بهمن: اوج فصل و طولانیترین شبها. در حدود اوایل آذر تا اواسط دی، مورمانسک وارد «شب قطبی» میشود؛ دورهای که خورشید اصلاً بالای افق نمیآید و فقط چند ساعت نیمهروشنِ آبیرنگ تجربه میکنید. منظره برفی شهر و طبیعت در این ماهها بینظیر است.
- اسفند: روزها بلندتر شده و هوا کمی ملایمتر است، ولی شبها هنوز به اندازه کافی تاریکاند. نزدیکی به اعتدال بهاری هم از نظر آماری با فعالیت ژئومغناطیسی کمی بیشتر همراه است.
برای اغلب مسافران ایرانی، بازه آذر تا بهمن بهترین انتخاب است؛ چون هم شبها طولانیاند و هم تجربه کامل زمستان قطبی (برف، سورتمه سگ، اقامت در ایگلو) در دسترس است. تورهای روسیه و شفق قطبی پرسیاتور هم دقیقاً در همین بازه برنامهریزی شدهاند.
بهترین ساعت دیدن شفق قطبی
شفق قطبی ممکن است در هر ساعتی از شب ظاهر شود، اما بیشترین فعالیت معمولاً بین حدود ساعت ۲۱ تا ۲ بامداد به وقت محلی دیده میشود. بهتر است چند ساعت در فضای باز صبور باشید؛ شفق گاهی برای چند دقیقه کمرنگ میشود و دوباره با شدت بیشتری برمیگردد.
چه عواملی شانس دیدن شفق را بیشتر میکند؟
- آسمان صاف: مهمترین عامل، نبودِ ابر است. حتی قویترین شفق هم پشت ابر دیده نمیشود؛ به همین دلیل راهنماهای محلی معمولاً بر اساس پیشبینی ابر، مسیر شب را انتخاب میکنند.
- دوری از نور شهر: نور خیابانها شفقهای کمرنگ را محو میکند. رفتن به چند ده کیلومتر بیرون از شهر تفاوت بزرگی ایجاد میکند.
- شاخص Kp: این شاخص میزان فعالیت ژئومغناطیسی را نشان میدهد. در عرض جغرافیایی مورمانسک، حتی Kp حدود ۲ یا ۳ هم میتواند شفق قابلمشاهده ایجاد کند.
- مدت اقامت: هرچه شبهای بیشتری در منطقه باشید، احتمال برخورد با یک شب صاف و فعال بیشتر است. به همین دلیل اقامت چندشبه در شمال، از یک شب تنها مطمئنتر است.
- فاز ماه: شبهای بدون ماه یا با ماه کمنور، شفق را پررنگتر نشان میدهند؛ هرچند ماه کامل هم مانع دیدن شفقهای قوی نمیشود.
تریبرکا؛ روستایی در لبه دریای بارنتس
تریبرکا روستایی ساحلی در کنار دریای بارنتس است که با جاده حدود ۱۲۰ کیلومتر با مورمانسک فاصله دارد. سواحل سنگی، صخرههای پوشیده از برف و افق باز دریای شمالگان، این روستا را به یکی از محبوبترین نقاط عکاسی از شفق در روسیه تبدیل کرده است. در روز هم میتوان از چشمانداز اقیانوس منجمد شمالی و آبشار کوچک کنار ساحل دیدن کرد. توجه داشته باشید که در زمستان باد ساحلی شدید است و پوشش ضدباد اهمیت زیادی دارد.
چه بپوشیم؟ راهنمای لباس برای سرمای قطبی
دمای متوسط زمستان مورمانسک معمولاً حدود منفی ۱۰ درجه است، اما در شبهای صاف (همان شبهایی که شفق دیده میشود) ممکن است بسیار سردتر شود. اصل مهم، پوشش لایهای است:
- لایه زیرین حرارتی (ترجیحاً پشمی یا مصنوعی، نه نخی)
- لایه میانی گرم مثل پولار یا پشم
- کاپشن و شلوار ضدباد و ضدآب
- کفش زمستانی گرم با زیره ضدلغزش و جوراب پشمی
- کلاه، شالگردن، دستکش دولایه (یک جفت نازک برای کار با موبایل و دوربین)
- پاوربانک؛ باتری موبایل در سرما خیلی سریع خالی میشود
نکات عکاسی از شفق قطبی
- سهپایه همراه داشته باشید؛ عکاسی از شفق به نوردهی طولانی نیاز دارد.
- در دوربین، فوکوس را روی بینهایت تنظیم کنید و با دیافراگم باز، ISO بین ۸۰۰ تا ۳۲۰۰ و نوردهی چند ثانیهای شروع کنید.
- بیشتر گوشیهای جدید حالت «شب» یا «Pro» دارند که برای ثبت شفق کاملاً کافی است.
- باتریهای یدکی را در جیب داخلی و نزدیک بدن نگه دارید.
ویزای روسیه و برنامه سفر
برای سفر به روسیه، مسافران ایرانی به روادید نیاز دارند. شرایط و مدارک روادید ممکن است تغییر کند؛ بهتر است پیش از برنامهریزی، آخرین شرایط را از کارشناسان ویزای آژانس بپرسید. در تورهای گروهی پرسیاتور، هماهنگی ویزا، پرواز، اقامت و گشتهای شبانه شکار شفق توسط تیم تور انجام میشود.
تور شفق قطبی پرسیاتور شیراز
پرسیاتور شیراز تور شفق قطبی؛ مورمانسک، ایگلو و مسکو (۷ شب و ۸ روز) را در فصل اوج شفق برگزار میکند. برای دیدن تاریخهای حرکت، قیمت بهروز و جزئیات برنامه سفر، به صفحه تور روسیه و شفق قطبی سر بزنید یا با شماره ۳۳۳۶-۰۷۱ تماس بگیرید. اگر به مقصدهای زمستانی دیگر هم علاقه دارید، تور ژاپن و جشنواره یخ ساپورو را هم ببینید.
پرسشهای متداول
بهترین ماه برای دیدن شفق قطبی در مورمانسک کدام است؟
فصل شفق از اواخر شهریور تا اوایل فروردین است، اما آذر تا بهمن به دلیل طولانیترین شبها و فضای کامل زمستانی، بهترین بازه برای بیشتر مسافران است.
آیا دیدن شفق قطبی در مورمانسک تضمینی است؟
خیر؛ شفق یک پدیده طبیعی است و به فعالیت خورشید و صاف بودن آسمان بستگی دارد. اقامت چندشبه و رفتن به نقاط دور از نور شهر، شانس دیدن آن را بهطور قابلتوجهی بالا میبرد.
شب قطبی مورمانسک چه زمانی است؟
شب قطبی در مورمانسک تقریباً از اوایل آذر تا اواسط دی ادامه دارد؛ در این مدت خورشید بالای افق نمیآید و فقط چند ساعت روشنایی کمرنگ در میانه روز دیده میشود.
هوای مورمانسک در زمستان چقدر سرد است؟
میانگین دمای زمستان حدود منفی ۱۰ درجه است و در شبهای صاف ممکن است سردتر شود. با پوشش لایهای، کاپشن ضدباد و کفش زمستانی گرم، سفر کاملاً قابلتحمل و لذتبخش است.
برای سفر به مورمانسک ویزا لازم است؟
بله، مسافران ایرانی برای سفر به روسیه به روادید نیاز دارند. در تورهای گروهی پرسیاتور، مراحل ویزا توسط تیم آژانس هماهنگ میشود.
عکس شاخص: Ted.ns، ویکیمدیا کامانز، مجوز CC BY 4.0